Piastowie Śląscy - Bolko (Bolesław) I Surowy

Bolko (Bolesław) I Surowy (1252 -1301)

   Bolko I był drugim pod względem starszeństwa synem księcia legnickiego Bolesława II Rogatki oraz Jadwigi z Anhaltu. Do śmierci ojca Bolko pojawia się w źródłach bardzo rzadko, ponieważ prawdopodobnie był jeszcze zbyt młody, by aktywnie uczestniczyć w awanturniczej polityce Bolesława Rogatki. Możemy tylko przypuszczać, że brał udział w zwycięskiej bitwie pod Stolcem, wiosną 1277 roku. Bolko został od 1278 roku księciem jaworskim, w latach 1278 –1281 oraz 1285 roku był księciem lwóweckim, od 1291 roku –świdnickim. Był także opiekunem księstwa wrocławskiego i legnickiego od roku 1296. Gdy 25 grudnia 1278 roku zmarł Bolesław Rogatka, Bolko I z dziedzictwa ojca dostał wraz z młodszym bratem –Bernardem księstwo jaworskie Najstarszy natomiast –Henryk V Brzuchaty otrzymał Legnicę. Zgodne współrządy księcia jaworskiego z bratem trwały do 1281 roku, kiedy nastąpił nowy podział dzielnicy i Bernard otrzymał Lwówek Śląski. Rosnąca potęga księcia wrocławskiego Henryka IV Probusa sprawiła, ze jednym z pierwszych zadań jakich musiała podjąć się Bolko, był ochrona swojego skromnego dziedzictwa. Bolko postanowił więc zawrzeć sojusz z margrabiami brandenburskimi. Współpraca została podkreślona zaręczynami zawartymi z Beatrycze, córką Ottona V Długiego z dynastii Askańskiej. Zaręczyny odbyły się 19 kwietnia 1279 roku w Szpandawie. Jednak z powodu małoletności oblubienicy i bliskiego pokrewieństwa formalny ślub został zawarty dopiero ponad pięć lat później 4 października 1284 roku w Berlinie (pomimo, iż dyspensa papieska zezwalająca na ślub wyszła dopiero w 1285 roku). Ze zbliżenia Bolka do Askańczyków wynikło wkrótce jego zaangażowanie się w konflikt zbrojny z władcą niemieckim Rudolfem I Habsburgiem i Henrykiem IV Probusem. Jednak wyprawa na Wrocław w 1280 roku, a także na Pragę, w roku następnym nie przyniosła spodziewanych sukcesów, jedynie odwetowe działania księcia wrocławskiego. Gdy w 1285 roku zmarł bezpotomnie książę lwówecki Bernard Zwinny. Całość księstwa (zapewne zgodnie z umową zawartą prawdopodobnie w 1281) roku zajął Bolko I. Tym sposobem zwiększył powierzchnię swojego państwa prawie dwukrotnie. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych Henryk IV Probus stawał się coraz bardziej potężny. W wyniku tego Bolko I zaczął się zbliżać do władcy Czech –Wacława II, chcąc w ten sposób uniknąć zagrożenia ze strony Henryka. Kilkakrotnie podróżował do Pragi, uczestniczył w wielu uroczystościach, które odbywały się na sąsiednim dworze. Przykładowo brał udział w hołdzie lennym składanym przez Kazimierza bytomskiego Wacławowi II w 1289 roku. Sam jednak oparł się dominacji Pragi, wynosząc przy tym drobne korzyści, jak choćby dzierżawienie pogranicznych terenów czeskich z grodem Schombergiem na czele. W czerwcu 1290 roku niespodziewanie zmarł bezpotomnie Henryk IV Probus. Zapoczątkowało to kolejną zmianę w polityce Bolka I. Pomimo, iż prawowitym spadkobiercą był Henryk III Głogowczyk, to wbrew testamentowi, nowym dziedzicem księstwa warszawskiego został brat Bolka, Henryk V Brzuchaty. Musiał on jednak stawić czoła części możnych wrocławskich oraz Henrykowi III. Bolko zdecydował się udzielić bratu pomocy. Cena za nią była dość wysoka, gdyż dopiero po otrzymaniu Świdnicy, Ząbkowic, Ziębic i Strzelina wysłał oddziały posiłkowe do Wrocławia i Legnicy. Jednak jego pomoc była niewystarczająca i nie zapobiegła utracie księstwa na rzecz Głogowczyka. Bolko nie próbował także interweniować podczas uwięzienia brata w żelaznej klatce w Głogowie. Lata dziewięćdziesiąte XIII wieku były także okresem pogorszenia się stosunków z Czechami. Powód tej sytuacji nie jest znany, jednak prawdopodobnie chodziło o chęć zhołdowania władcy jaworsko –świdnickiego. Chcąc zabezpieczyć swoją dzielnicę Bolko rozpoczął jej intensywną fortyfikację (m.in. budując zamki we Wleniu, Świdnicy, Strzegomiu i Kamiennej Górze). Wszystko układało się dobrze, aż do chwili, gdy próbował on przejąć w pełni kontrolę nad kasztelanią nysko –otmuchowską należącą do biskupa wrocławskiego z woli Henryka IV Probusa. W 1294 roku urażony w swoich ambicjach biskup postanowił obłożyć księcia klątwą, a cały kraj interdyktem. Nie mając wyboru Bolko ustąpił i wycofał się z zajętych biskupich zamków. Sprawa miała jednak swój niespodziewany dalszy ciąg. Polityką Bolka poczuł się zaniepokojony Wacław II i na początku 1295 wypowiedział mu wojnę. Władca czeski nie spodziewał się oporu, w skutek czego był bardzo zaskoczony skuteczna obroną. W wojnie z Czechami bardzo ważną rolę zdały budowane fortyfikacje (do ostatecznego powstrzymania interwencji czeskiej doszło pod Kamienną Górą). Książę jaworski okazał się także wytrawnym politykiem. Kolejnym jego krokiem było zwrócenie się do papieża Bonifacego VIII z prośbą o opiekę, co ostatecznie skłoniło Wacława II do szukania ugody. Pokój podpisano prawdopodobnie na początku 1297, ponieważ 2 czerwca tegoż roku Bolko uczestniczył w uroczystości koronacji Wacława II w Pradze. Na początku 1296 roku Henryk V Brzuchaty umierając pozostawił trójkę swoich małoletnich synów wybierając na ich opiekuna swojego najbliższego Bolka I. Jednak także w tej sytuacji Bolko starał się wydobyć jak najwięcej korzyści, wymuszając od konającego brata gród w Sobótce. Przejęcie władzy w księstwach Henryka V nie odbywało się bez problemów. Musiał on najpierw pokonać opór potężnych możnych wrocławskich, którzy obawiali się, że znany z twardych rządów władca podobne porządki będzie chciał wprowadzać w stolicy Dolnego Śląska. Wkrótce doszło też do wojny z Henrykiem III Głogowczykiem pragnącym wykorzystać trudności księcia .Także w tym wypadku sukces Bolka był pełny, gdyż nie tylko udało mu się odeprzeć go wraz z najazdem, ale również zajął grody w Chojnowie (przyłączonym do dzielnicy bratanków) i Bolesławcu. W marcu 1297 roku na zjeździe dzielnicowym w Zwanowicach doszło do uregulowania napiętej sytuacji na Śląsku. Została bowiem zawarta ostateczna ugoda z księciem głogowskim. Ostatnie lata swojego życia Bolko I poświęcił na umacnianiu swojej pozycji najpotężniejszego księcia śląskiego, czego wyrazem było ponowne uznanie się za lennika papieskiego 21 marca 1299 roku. Bolko I Surowy zmarł niespodziewanie 9 listopada 1301 roku. Po śmierci został pochowany przed ołtarzem głównym w ufundowanym przez siebie kościele klasztornym w Krzeszowie. W roku 1738 jego prochy, razem z prochami innych Piastów, przeniesiono i złożono w miedzianej trumnie w Mauzoleum za Kościołem NMP, gdzie pozostają do dziś. Bolko pozostawił po sobie trzech synów: Bernarda, Henryka i Bolka II (miał również czwartego syna również Bolka zmarłego w dzieciństwie) oraz pięć córek (Judyta –żona Stefana I Wittelsbacha, Beatrycze –żona cesarza rzymskiego i księcia Bawarii Ludwika IV, Anna –opatka w klasztorze klarysek w Strzelnie, oraz Elżbieta i Małgorzata zmarłe w dzieciństwie). Opiekę nad potomstwem przejął wraz matką szwagier Bolka margrabia brandenburski Herman (nad księstwem wrocławskim i legnickim rządy opiekuńcze roztoczył król czeski Wacław II). Wdowa po Bolku Beatrycze po odchowaniu dzieci poślubiła wkrótce księcia kozielskiego Władysława. Bolko I był władcą wybitnym, wyróżniający się wśród krewnych. Bezkompromisowe postępowanie względem brata, od którego nawet na łożu śmierci targował się o kolejne grody świadczy o jego niezwykłej ambicji. Jednak gdy chodziło o opiekowanie się bratankami , dbał o to, by zachować dla nich całość dziedzictwa. Był także dobrym gospodarzem oraz strategiem. Dzięki tym cechom najbiedniejsza dotąd część Dolnego Śląska mogła w późniejszym czasie (za rządów wnuka Bolesława –Bolka II Małego) pokusić o ostatnią próbę skonsolidowania Śląska w opozycji do Czech.

Opracowała: Alicja Puk © 

<= Wstecz